Luật sư: Để tránh án oan cần
thay đổi mô hình xét xử hiện nay
Trà Mi-VOA
Gia đình tử tù Hồ Duy Hải gặp gỡ với 12 đại diện ngoại giao của
các nước phương Tây tại Hà Nội để cầu cứu sự quan tâm, can thiệp từ công luận quốc
tế.
Luật sư của một trong số các tử tù gây chú ý công luận về nạn bức cung
nhục hình, xét xử oan sai tại Việt Nam nói án oan là tình trạng tất yếu, không
thể tránh của mô hình pháp lý hiện nay trong nước.
Luật sư Trần Hồng Phong thuộc nhóm đại diện pháp lý cho Hồ Duy
Hải, người bị kết án tử hình với cáo trạng ‘giết người, cướp của’ liên quan đến
cái chết của hai nữ nhân viên Bưu điện Cầu Voi, huyện Thủ Thừa (Long An) vào
năm 2008.
Luật sư Trần Hồng Phong thuộc nhóm đại diện pháp lý cho Hồ Duy
Hải
Vụ án của Hải gây rúng động dư luận khi rất nhiều vi phạm và tình tiết
mâu thuẫn được phơi bày trong suốt 7 năm bị cáo và thân nhân ròng rã kêu oan.
Sau nhiều lần đệ đơn và lặn lội gõ cửa từng cơ quan chức năng từ
Nam ra Bắc không kết quả, gia đình Hải tuần rồi đã có buổi gặp gỡ với 12 đại diện
ngoại giao của các nước phương Tây tại Hà Nội để cầu cứu sự quan tâm, can thiệp
từ công luận quốc tế.
Bà Nguyễn Thị Rưỡi, dì ruột của Hải, người trực tiếp tham dự
cuộc họp này, cho biết thêm:
“Chủ tịch nước đề xuất lập tổ công tác liên
ngành xem lại vụ án, Ban Nội chính trung ương cũng vào cuộc mà tới nay vẫn chưa
thấy trả lời gì hết. Người dân này mất niềm tin rồi. Họ nói không chứ chưa thấy
thực thi cho dân thỏa đáng. Dân oan ngày càng nhiều. Nền tư pháp chưa có bứơc chuyển
mình hòa nhập với quốc tế. Cho nên, tôi mong muốn đại sứ quán các nước làm việc với
chính quyền Việt Nam cho họ đổi mới, làm đúng với những gì họ đã ký với quốc
tế, chứ tình trạng như vầy dân rất khổ. Gặp được các nhà ngọai giao, gia đình
đã nêu ra án oan ở Việt Nam rất nhiều, mong các ngài quan tâm. Mong mỏi của gia
đình tôi là xóa bỏ án tử hình tiến tới xã hội văn minh. Hồ Duy Hải khi bị bắt
là một thanh niên khỏe mạnh. Sáu tháng sau gia đình được gặp, Hải đi không nổi,
tay chân mang xích. Chúng tôi có nêu nhiều lắm.”
Đau lòng trước cái chết cận kề của con trai và những oan ức chưa
được giải tỏa, bệnh tim của bà Nguyễn Thị Loan, thân mẫu tử tù Hồ Duy Hải, ngày
càng trở nặng trong quá trình đi ‘đánh trống kêu oan’ cho con.
Trong nỗi uất nghẹn khôn xiết, bà Loan chia sẻ:
“Con tôi oan thật sự, nhưng mà nước Việt Nam
này không có công lý, không có công bằng, người dân bị khổ. Nguyện vọng của tôi là xin các ngài ở đại sứ
quán, cộng đồng quốc tế, và các anh chị em trong và ngoài nước xin hãy
giúp dùm gia đình tôi một tiếng nói để Hải sớm được trả tự do trở
về với gia đình.”
Phó chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp của Quốc hội, Lê Thị Nga, sau khi
nghiên cứu hồ sơ vụ án đã đề nghị Chủ tịch nước xem xét lại vụ việc vì theo bà,
‘việc kết tội Hồ Duy Hải chưa đủ căn cứ vững chắc.’
Hồ Duy Hải
Tuy nhiên, tới nay, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn khẳng định
án tử hình của Hải là ‘đúng người, đúng tội’.
Trả lời chất vấn trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 13/3,
Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Trương Hoà Bình tuyên bố ‘chưa có căn cứ để kháng
nghị vụ Hồ Duy Hải’ dù thừa nhận có ‘phát hiện một số thiếu sót trong quá trình
thu thập chứng cứ của cơ quan điều tra.’
Các luật sư của bị cáo cho biết những cơ sở khoa học pháp lý trình
bày qua đơn yêu cầu làm rõ hơn 40 điểm mâu thuẫn trong quá trình điều tra-xét
xử để đưa vụ án lên Giám đốc thẩm tới nay vẫn chưa được cứu xét.
Luật sư Trần Hồng Phong đã dành cho Tạp chí Thanh Niên VOA cuộc
trao đổi về những gúc mắc trong vụ án Hồ Duy Hải nói riêng và về vấn nạn án oan
sai trong thực trạng nền tư pháp Việt Nam hiện nay.
Luật sư Phong: Có nhiều dấu hiệu cho thấy Hải bị kết
án oan, cần xem xét lại. Thứ nhất, qua giám định, cả 10 dấu vân tay của Hải đều không
trùng khớp với các dấu vân tay thu giữ tại hiện trường. Thứ hai, nhân
chứng duy nhất Đinh Vũ Thường nói có nhìn thấy một thanh niên vào bưu điện tối
13/1/2008. Biên bản lời khai anh Thường nói anh không thể xác định đó có phải
là Hải hay không. Trong khi đó, bản án lại nói xác định là Hải. Ngoài ra, trên
mặt ghế tại hiện trường có dấu dép. Tuy nhiên, kết quả điều tra nói khi gây án
Hải không mang dép. Vậy dấu dép này của ai? Đó là một số tình tiết mâu thuẫn
chính.
Trà Mi: Đề
nghị của luật sư xem lại các tình tiết mâu thuẫn của vụ án không được giải
quyết, lý do họ đưa ra là gì?
Luật sư Phong: Tại tòa, luật sư Nguyễn Văn Đạt có nêu ra 43
điểm mâu thuẫn. Tòa không trực tiếp giải thích hoặc tranh luận mà bác bỏ một
cách rất đơn giản. Các
luật sư đã ghi hết những vấn đề này trong đơn xin Giám đốc thẩm. Tuy nhiên, Tòa
án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao chỉ trả lời là đã xét xử
đúng người, đúng tội rồi.
Dấu vân tay là chứng cứ ngoại phạm rất quan trọng.
Khoa học tới nay đã chứng minh mỗi người có một dấu vân tay riêng. Ngạc nhiên
là giám định dấu vân tay nói không phải là của Hải, nhưng trong bản án lại nói
là không giám định được dấu vân tay. Điều này rõ ràng làm sai lệch bản chất và
bác bỏ chứng cứ về dấu vân tay. Viện kiểm sát nói bằng chứng quan trọng nhất là
Hải đã nhận tội.
Trà Mi: Luật
có quy định không nhất thiết dựa vào lời nhận tội, nếu có, của bị cáo nếu nó
mâu thuẫn với những yếu tố khách quan khác. Luật sư đã đặt vấn đề thế nào với
tòa về điểm này? Tòa phản hồi ra sao?
Luật sư Phong: Vấn đề này chúng tôi đã nêu lên trong đơn xin
Giám đốc thẩm, nhưng Tòa án và Viện kiểm sát chỉ trả lời ngắn gọn ‘đúng người
đúng tội rồi’. Luật sư rất bức xúc khi mình đặt các vấn đề về mặt chuyên môn,
khoa học pháp lý mà các cơ quan chức năng có thẩm quyền lại trả lời một cách
quá đơn giản. Đây cũng là điều cho thấy ý kiến của luật sư thật sự không được
coi trọng. Trong bối cảnh có thể gây oan sinh mạng một con người mà trả lời như
vậy thì lếch thếch quá.
Trà Mi: Mâu thuẫn giữa những chứng cớ ngoại phạm mang tính thuyết phục và
lời nhận tội của bị cáo khiến ngừơi ta có thể suy luận rằng có lẽ bị cáo đã bị
tra tấn, bức cung. Luật sư có nghĩ tới trường hợp đó không? Có khả năng đó
không?
Luật sư Phong: Tra tấn thì tôi không có bằng chứng.
Tuy nhiên, trong đơn đề nghị Giám đốc thẩm, tôi có đặt vấn đề bị cáo bị ép
cung, mớm cung vì ra tòa sơ thẩm, phúc thẩm và cho tới lúc này bị cáo vẫn một
mực kêu oan. Trong đơn nói một trong những nguyên nhân dẫn tới việc kết án oan
là việc ngăn cản bị cáo tiếp cận với luật sư ngay từ đầu. Có rất nhiều sai phạm
về tố tụng trong vụ này.
Chẳng hạn như, cơ quan tố tụng đã đi mua ‘tang vật’ là con dao
và cái thớt từ chợ về để minh họa đây là hung khí. Đây là điều vi phạm nghiêm
trọng thủ tục tố tụng hình sự.
Về nguyên tắc, tang vật phải là vật có thật và có dấu vết liên
quan đến vụ án. Các bản khai của nhân chứng và của Hải cũng có rất nhiều mâu
thuẫn. Theo quy định , khi có mâu thuẫn thì cơ quan tố tụng phải tiến hành đối
chất giữa những người này. Đây lại không có. Đặc biệt hơn, có nhiều biên bản
lấy cung có dấu vết điều tra viên đã chỉnh sửa, làm sai lệch hồ sơ vụ án. Đây
là những vi phạm rất nghiêm trọng.
Trà Mi: Dường
như vai trò của luật sư mới dừng lại ở mức ‘đề nghị’. Người luật sư với nhiệm
vụ bảo vệ công lý, lẽ phải nhưng nghiệp vụ của họ bị giới hạn như vậy thì khó
tròn trách nhiệm, đạt hiệu quả trong công việc. Theo luật sư, làm thế nào có
thể gỡ bỏ những gúc mắt này?
Luật sư Phong: Vấn đề chị nêu là vấn đề chung
đang tồn tại, là thực tế nền tư pháp Việt Nam. Muốn khắc phục, trước tiên
pháp luật phải được thật sự tôn trọng . Thật ra, luật có quy định rồi nhưng
phía cơ quan tiến hành tố tụng lại không tuyệt đối tuân thủ. Ngừơi ta cố tình
đưa ra những cản trở vậy đó. Theo tôi, ngoài việc thay đổi về mặt nhận thức,
cấp lãnh đạo cao nhất như bên đảng và nhà nước cần phải cụ thể hơn các vấn đề
về quyền và nghĩa vụ của luật sư, của bị can.
Chẳng hạn bắt buộc có luật sư
tham gia từ đầu thì lời khai mới được ghi nhận là bằng chứng. Hoặc phải quy
định rõ khi bị cáo bị tạm giam phải giải thích ngay về quyền được mời luật sư.
Hoặc các buổi hỏi cung phải có camera, ghi âm lại. Tất cả vấn đề này đã nêu ra
rồi nhưng cũng chưa thấy chuyển biến gì.
Trà Mi: Những
sự mà luật sư mô tả là ‘cố tình’ ‘không tuân thủ’ phải chăng vì chưa có chế tài
thỏa đáng?
Luật sư Phong: Đúng
rồi. Một trong những hạn chế là do chưa có biện pháp chế tài nên người ta lờn,
rất cản trở hoạt động của luật sư. Giới luật sư rất bức xúc, buồn phiền khi
hoạt động của mình mang tính hình thức là chính.
Trà Mi: Cấp
nào hay cơ quan nào có trách nhiệm chính có thể giải quýêt được những vấn đề
nan giải hiện nay?
Luật sư Phong: Ví dụ như trong vụ án của Hải, cái
đơn kêu oan xin Giám đốc thẩm cho Hải cũng hàm chứa nội dung tố cáo khiếu nại
những tiêu cực trong việc điều tra xét xử, thế nhưng đơn hầu như không được xem
xét, thì biết như thế nào? Nó cũng rất khó. Nói chung chỉ chia ra làm 2 nhóm.
Các cơ quan tiến hành tố tụng và bên tham gia tố tụng.
Các cơ quan tíên hành tố
tụng thì không có sự độc lập giữa bên kết tội với bên xét xử. Ở đây lý
thuyết thì độc lập, nhưng ngay từ quá trình điều tra đã có sự liên thông , trao
đổi với nhau.
Theo luật, tất cả các cơ quan nhà nước đứng về một bên, gọi là cơ
quan tiến hành tố tụng gồm công an, tòa án, Viện kiểm sát. Bên còn lại gồm luật
sư và bị cáo là bên tham gia tố tụng. Với mô hình như vậy có thể thấy phía tham
gia tố tụng yếu hơn rất nhiều. Không có sự tách biệt, giám sát độc lập các cơ
quan đó. Cho nên, rất khó.
Trà Mi:
Riêng vụ án của Hải, khó khăn nhất đối với luật sư là gì?
Luật sư Phong: Khó khăn trong vụ này không hẳn của
luật sư mà khó khăn chính là đối với các cơ quan thẩm quyền. Các vấn đề luật sư
đặt ra đều là những căn cứ hợp lý, xác đáng. Họ đã kết tội Hải rồi. Giờ nếu họ chấp nhận
đề nghị của luật sư tức là họ tự bác chính họ, như vậy rất có thể ảnh hưởng tới
uy tín, vị trí-chức vụ của ai đó. Cho nên, vụ này cái khó thuộc về tòa án nhân
dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Để
tránh án oan, ngay từ giai đoạn điều tra phải bảo đảm tính chính xác, khách
quan. Muốn vậy, phải tránh các tiêu cực như chạy án, trình độ điều tra viên
phải nâng cao, sự tham gia của luật sư phải coi như là bên giám sát đối trọng.
Tới giai đoạn xét xử, quan trọng nhất là các chứng cứ, lý luận của luật sư phải
đựơc đánh giá ngang bằng với phía bên công tố.
Trà Mi: Để
đạt được những điều luật sư nói đó, cần nỗ lực từ ai, cần những tác động như
thế nào?
Luật sư Phong: Câu hỏi của chị cũng rất lớn. Đầu tiên
là nhận thức của con người. Do thể chế ở Việt Nam, không hẳn là do những ngừơi
đứng đầu Tòa án hay Viện kiểm sát nhân dân tối cao, mà phải từ những người có
thẩm quyền cao hơn nữa, khi họ thay đổi về nhận thức, họ có quyền có thể tác
động tới việc chỉnh sửa pháp luật.
Ao ước của tôi là nên thay đổi mô hình xét
xử như ở Việt Nam hiện nay vì cách xét xử hiện giờ chủ yếu là truy xét, tức là
tòa muốn làm rõ cáo trạng thôi chứ không căn cứ vào kết quả tranh luận tại tòa.
Đặc biệt là các thẩm phán có quyền quyết định ngay mà không xử theo mô hình bồi
thẩm đoàn như các nước. Nếu mình thay đổi mô hình xét xử theo hướng có sự tranh
tụng và có sự cân bằng giữa bên kết tội và bên gỡ tội thì rất lý tưởng.
__._,_.___
Posted by: Dien bien hoa binh
;">
Trong dịp này, cha JB Đinh Công Đoàn
đã thay mặt cho tất cả anh em dâng lời cầu nguyện: “Đồng cảm với quê hương, với dân tộc với
những anh em chiến sỹ đã và đang phải hy sinh nơi biển đảo tổ quốc chúng con,
xin Chúa thương chúc lành cho mỗi người chúng con và thêm sức mạnh để chúng con
can đảm vững bước trên đường công lý và sự thật hầu có thể làm chứng cho Chúa.
Để tình thương và quyền năng của Chúa được chan hòa trên mọi người, mọi nơi
trên đất nước chúng con, và xin Chúa thương đón nhận những anh em đã vì nghĩa
lớn với quê hương đất nước mà hy sinh mạng sống mình được vào hưởng hạnh phúc
đời đời với Chúa”. 
